Blog

Meten is weten?

Kijken is niet gelijk aan zien

‘Meten is weten’. Een gevleugelde uitspraak van mijn vader. Mijn vader is enorm handig. Gewapend met een rolmaat, kladpapiertje en een potlood achter het oor, maakt hij met zijn ‘gouden handen’, alles wat zijn ogen zien. Vol bewondering heb ik het proces van dichtbij meegemaakt; hoe hij van een idee, een gedetailleerd bouwplan maakte, materialen verzamelde, ging bouwen, meten en vaak net zo hard moest bijschaven of aanpassen omdat elk materiaal, met unieke eigenschappen weer anders reageert op invloeden van buitenaf. Meten lijkt weten, maar hij weet dat er zonder creatief denken en flexibel en praktisch handelen uiteindelijk geen huis, kweekkas, houten vrachtauto of poppenbedje kan worden gebouwd.

Tijdens mijn afstuderen ‘Verruim je blik | gezien worden in een onderwijswereld van getallen en gemiddelden’ in juli 2017 bij Novilo heb ik hier vaak aan teruggedacht. Ik had me ten doel gesteld een rapportage middel te ontwerpen ter beantwoording van mijn onderzoeksvraag: ‘Hoe zorgen we ervoor dat ook ‘anders denkende’ basisschoolleerlingen gezien worden in de huidige onderwijswereld van getallen en gemiddelden’. Met zien als kernwoord. Geen geringe opdracht, maar tezamen met Basisschool La Res uit Enschede, een enthousiaste en innovatieve school met dito team zijn we daarin aardig – Twentse bescheidenheid – geslaagd. De waardering is de implementatie van het groei journaal; een portfolio schoolrapport waar niet cijfers centraal staan maar groei in leren, creativiteit, levenshouding en de persoonlijke ontwikkeling van het kind.

Graag geef ik een inkijkje in de totstandkoming van het groei rapport.

Het zit er wel in, maar komt er niet uit

De onderzoeksvraag trigger was nog zo’n dooddoener: ‘het zit er wel in, maar komt er niet uit’. De uitspraak geeft aan dat we signaleren dat er zit meer in een kind zit dan het op dat moment laat zien. Grofweg kun je stellen dat er een – intuïtieve – discrepantie wordt waargenomen in het gedrag dat de leerling in de klas of thuis laat zien, ten opzichte van ‘harde’ in getallen en gemiddelden uitgedrukte uitkomsten van zijn of haar schoolse prestaties. Daarnaast wekt de uitspraak min of meer de suggestie dat een kind bewust of onbewust niet laat zien wat het kan. Alsof het de boel expres saboteert. Dit is toch moeilijk te geloven.

Het was een oude Cito vraag uit 2009 die de blik deed verruimen: als je een boomstam in 4 stukken wilt zagen, hoe vaak moet je dan zagen?

Een ogenschijnlijk simpele vraag waar iedereen gemakkelijk punten op kan scoren. Zeker als je ook nog eens uit antwoorden mag/moet kiezen:

a) 2 keer

b) 3 keer

c) 4 keer

Het behoeft weinig uitleg dat het gros zal kiezen voor antwoord b, 3 keer zagen. Chapeau! Volgens het Cito is dit het correcte antwoord. Echter, stel dat je een ‘anders denkende’ leerling bent. Laten we haar Sophie noemen. Een kind met een ongekend talent. ‘Gezegend’ met de creatieve gave om meerdere oplossingen voor vragen/problemen te zien (divergente denker). Bij een vraag als deze presteert zij het om in de war te raken. Dat ligt vast aan het kind, denken we maar al te snel. Alleen zij vraagt zich af of de boomstam nog in de volle grond staat of al is omgehakt. Ze denkt verder, zoekt verbanden en ziet de dubbelheid van het woord boomstam. De vraagstelling is niet duidelijk genoeg en zij ziet dat álle antwoorden kunnen. Welke moet ze kiezen? Kostbare tijd gaat voorbij. Als de boomstam al omgehakt is, dan is antwoord a, 2 keer zagen efficiënter en economischer. Of zal ze voor antwoord b gaan? Nee, zo simpel kan het niet zijn. Als de boomstam nog in de volle grond staat, dan moet de boom eerst nog omgehakt worden alvorens het met 3 zaagsnedes in 4 stukken gezaagd te krijgen. Dat betekent een extra zaagsnede en kom je uit op antwoord c, 4 keer. Sophie kruist het meest efficiënte antwoord a, 2 keer, aan. Helaas Sophie.

Heeft Sophie laten zien wat er in zit? Ja zeker. Komt het eruit? Ja zeker. Is het correct te stellen dat ‘het er wel in zit, maar er niet uitkomt’? In mijn optiek laat een kind altijd zien wat er in zit. Het is alleen de vraag of wij het (willen) zien. Hierbij moeten we soms verder kijken dan getallen en gemiddelden laten zien. Luisteren naar het verhaal er achter. Meer vertrouwen op intuïtie, een woord afkomstig uit het Latijn en letterlijk ‘innerlijk zien’ betekent.

Kijken ≠ zien

Ruim 80% van alle informatie die we tot ons nemen, bereikt ons via de ogen. Toch is kijken is niet hetzelfde als zien. We kijken met onze ogen, maar zíen met onze hersenen. Zien is de juiste betekenis geven aan een waarneming. Of wel het correct interpreteren van de aangeboden informatie verkregen door te kijken, te luisteren en er over na te denken. Dat is nog niet zo’n heel gemakkelijk klus als ons beeld ‘vertroebeld’ wordt door eerdere ervaringen, gestandaardiseerde toetsen en testen, getrokken vergelijkingen, gevormde overtuigingen, overgeleverde wijsheden en aangeleerde vaardigheden.

Deze oude cito vraag bleek een eye opener bij het zien van kinderen. Tegelijkertijd gaf het een frontrustend signaal daar de gevolgen, voor het niet zien van kinderen met een ongekend talent of het onjuist interpreteren van cijfers, niet gering zijn. Er ligt niet alleen onderpresteren, faalangst ontwikkeling, verlies aan zelfvertrouwen of opbouw van een negatieve levenshouding op de loer, maar ook misdiagnoses of niet terechtkomen in het vervolgonderwijs dat bij je past.

Meten óm te weten

Getallen en gemiddelden. Het is zo verleidelijk om ze direct voor waar aan te nemen. Ze zijn zo lekker duidelijk, concreet en tijdbesparend. Toch is het in het belang van elk kind om onze blik te verruimen. Beseffen dat een cijfer niet het einde van een verhaal is, maar het begin om te luisteren naar het verhaal erachter. Om zoveel mogelijk kinderen op de onderwijskaart te krijgen, om kinderen écht te laten groeien is het noodzakelijk om niet alleen cognitieve, analytische vaardigheden te toetsen maar ook – formatief verkregen – creatieve en praktische vaardigheden te meten…juist óm meer te weten.

Verruim je blik – groei journaal
Het groei journaal is een portfolio rapport met als doel ieders blik te verruimen. Van het kind, de leerkracht, de ouders/verzorgers, opa’s en oma’s of ooms en tantes. Een persoonlijk rapport dat recht doet aan kinderen, waar elk kind, ook het ‘anders denkende’ kind, trots op kan zijn. Het geeft (zelf)inzicht – zonder oordeel – in dromen, denken en doen en brengt eigen gestelde doelen in kaart. Het is een op groei en ontwikkeling gericht communicatiemiddel, waar levenshouding, analytische, creatieve en praktische vaardigheden – summatief en formatief verkregen – in tezamen komt en het onzichtbare, zichtbaar maakt.

Verruim je blik
Gezien worden in een onderwijswereld van getallen en gemiddelden

Read more

Doorbreek de cirkel

Je verbaast je er misschien over, maar hooggevoelige kinderen zijn dikwijls erg perfectionistisch. Ja, ook die sloddervos bij jou thuis. Die alles maar laat rondslingeren of achterloos de jas, tas of andere spullen op de grond gooit. Vergis je niet, want jouw ‘chaoot’ kan perfectionistisch ingesteld zijn op andere vlakken.

Hooggevoelige kinderen hebben veelal een bijzondere manier om dingen aan te leren of kennis op te nemen. Ze doen pas dingen als ze klaar zijn met observeren en voorbereiden. Ik noem ze liefkozend de ‘kat-uit-de-boom-kijk’-kinderen. Ze doen pas iets als ze zéker weten dat ze het kunnen of niet voor gek zullen staan. Dus wil je je hooggevoelige, perfectionistisch ingestelde kind leren fietsen? Geduld. Gebeurt pas als hij of zij zich er zeker genoeg voor voelt. Zwemles? Ze gaan pas leren zwemmen als zíj er klaar voor zijn. Pushen heeft geen zin, enkel vertrouwen geven. Het is ook niet dat ze het niet wíllen proberen, alleen doen ze het op hun eigen tempo en niet op het moment dat wij dat zouden willen. Ze denken zo diep door en stellen dermate hoge eisen en verwachtingen aan zichzelf dat ze het op voorhand al niet proberen. Stel je voor dat het fout is…

Faalangst: een self fulfilling prophecy

Perfectionisme wordt dan ook een nare uitdaging als faalangst op de loer ligt. Hooggevoelige kinderen zijn namelijk een ster in het kijken naar wat ze niet kunnen. Door hun manier van denken, gecombineerd met een dikwijls laag zelfbeeld en gebrek aan zelfvertrouwen, doet hun perfectionisme hen de das om. Door de onrealistische hoge lat, weten ze op voorhand al dat ze het ‘toch niet’ goed zullen doen. Het levert onnodig veel stress op. Stelt de leerkracht een vraag in de klas? Duiken ze liever weg, omdat ze bang zijn dat het antwoord tóch niet goed genoeg is. Bij een toets of spreekbeurt weten ze al precies wat ze minder goed hebben geleerd. Ze fixeren zich er soms zo op dat er een blackout (freeze-effect) ontstaat of ze vluchten zelfs de klas uit (flight-effect). Het angstzweet breekt ze letterlijk en figuurlijk uit en blokkeert het hele zijn, denken en doen.

Keurt de leerkracht een antwoord goed dat niet geheel overeenkomt met hetgeen ze zelf in gedachten hadden. Of volgt er een resultaat dat hun verwachting bevestigt. Tja, dan volgt vanzelf het geloof: zie je nu wel… ik kan dat gewoon niet.

Faalangst heeft vaak de werking van een self fulfilling prophecy. Door de angst om te falen zet je juist datgene in werking waar je bang voor bent. Deze eigen manier van denken slokt uiteindelijk zoveel energie op dat deze kids meer kans maken om te gaan onderpresteren en in een vicieuze cirkel terechtkomen:

perfectionisme -> faalangst -> uitstelgedrag -> negatieve overtuiging (zie je wel, ik kan het niet) -> laag zelfbeeld -> vermindering van het zelfvertrouwen -> ontwikkeling nieuwe angsten, blackouts -> daadkracht daling

Kom er maar uit

Gelukkig is de vicieuze cirkel te doorbreken. Door jouzelf! Soms met wat hulp en handvatten van een ander. Door het zien van je ongekende talenten en deze zo in te zetten dat je zelfvertrouwen wordt versterkt en groeit. Door de ‘moet’ eruit te halen en de ‘moed’ erin te houden. Graag ga ik met jou die uitdaging aan. Kom er maar uit.

 

Boekentip: meer lezen over hooggevoeligheid – ook wel hoogsensitiviteit of HSP genoemd –, faalangst en perfectionisme? Mijn kind is hooggevoelig – Ilse Van den Daele & Linda T’ Kindt

Read more

Het zit er wel in…

De fabel van ‘het zit er wel in, maar komt er niet uit’

‘Het zit er wel in, maar komt er niet uit’. Een zin die we allemaal wel eens hebben gehoord of hebben uitgesproken. We signaleren dat er meer in een kind zit, dan het op dat moment laat zien. We kunnen er echter niet onze vinger op leggen, waarom het er niet uitkomt. Het kind komt niet tot zijn of haar recht en gaat helaas vaak gepaard met ‘niet goed in je vel’ zitten. Alleen… wat als het er wél uitkomt alleen wíj het niet zien?

Ruim 80% van alle informatie die we tot ons nemen, bereikt ons via de ogen. Toch is wát we met onze ogen waarnemen, niet altijd wat het op het eerste oog lijkt. Denk maar eens aan optische illusies of gezichtsbedrog.

Stel je voor: je bent creatief begaafd en gezegend met het divergente denkvermogen, een talent om meerdere oplossingen binnen een vraag of opdracht te zien, kun je dan altijd laten zien wat er in je zit?

Neem deze CITO vraag (2009):

Als je een boomstam in 4 stukken wilt zagen, hoe vaak moet je dan zagen?

Om het ‘gemakkelijk’ te maken laten ze je ook nog uit meerkeuzeantwoorden kiezen:

A) 2 keer

B) 3 keer

C) 4 keer

Waar het gros antwoord B invult, zien creatief begaafden dat álle antwoorden kunnen. Welk antwoord moeten ze kiezen? Verwarring, te weinig informatie, tijdverlies… en dan toch maar een logische keuze, zonder de mogelijkheid het antwoord toe te lichten. Antwoord A, want de boomstam in 2x zagen is toch efficiënter en economischer dan 3 of 4x?

Helaas. Volgens het antwoordenblad is er maar één antwoord mogelijk en dat is antwoord B. Daarnaast beperken wij onze blik tijdens het nakijken enkel tot het zien van fouten. Het ‘waarom’ achter een antwoord. De beredenering ervan wordt niet gevraagd of gezien. Laat staan het ongekend talent.

Heeft deze creatief begaafde laten zien wat er in zit? Ja zeker. Komt het er uit? Ja, zeker. Alleen koppelen we helaas vaak genoeg aan de waargenome toetsresultaten een directe interpretatie. Dat is gevaarlijk en maakt, mijns inziens, de welbekende frase: ‘het zit er wel in, maar komt er niet uit’ tot een farce. In mijn optiek laat een kind bewust of onbewust áltijd zien wat er in zit. Het is alleen de vraag of wíj het willen zien.

Kijken is anders dan zien

Zien is de juiste betekenis geven aan een waarneming. Ofwel het correct interpreteren van de aangeboden informatie. Geen gemakkelijke klus als ons beeld ‘vertroebeld’ wordt door eerdere ervaringen, gestandaardiseerde toetsen, antwoorden en testen, gemiddelden, getrokken vergelijkingen, gevormde overtuigingen, overgeleverde wijsheden en aangeleerde vaardigheden.

Een open blik houden is dan ook essentieel bij het omzetten en verwerken van informatie. Dit gehele proces speelt zich af in onze hersenen en maakt dat we kijken met onze ogen, maar zíen met onze hersenen.

Verruim je blik
Het is niet kijken, maar nauwkeurig observeren waarmee we kunnen zien. Bij observeren verwerven we informatie uit eerste hand, door gebruik te maken van onze zintuigen aangevuld met objectieve data uit onderzoeksinstrumenten, communicatie en het vastleggen ervan. Door het aandachtig bestuderen van wat we zien, het verwonderen en (af)vragen, het formuleren van een gerichte onderzoeksvraag en het toetsen in de praktijk om te verifiëren of bij te sturen, verruimen we onze kennis. Door de vergaarde informatie in een breder perspectief te zien, kan dat leiden tot andere inzichten of interpretaties. Soms totaal anders dan verwacht of op het eerste gezicht leek.

Hoeveel zwarte stippen zie je?

Leonardo da Vinci beschikte over zo’n uitzonderlijk observatievermogen ook wel visuele intelligentie. Door het systematisch, precies, herhalend en natuurgetrouw te tekenen en te beschrijven probeerde hij de werkelijkheid niet door andermans, maar door eigen ogen te zien. Zijn motto was ‘saper vedere’ wat betekent: ‘weten hoe te zien’. Hij verruimde zijn blik door de verbindingen en patronen die hij zag, te combineren met logisch denken, onderzoeken en ervaren.

Wil je écht ongekend talent zien? Wil je weten hoe te zien? Verruim dan je blik met talenten.club

Read more

Door deze website te blijven gebruiken, gaat u akkoord met het gebruik van cookies. Meer informatie

De cookie-instellingen op deze website zijn ingesteld op 'toestaan cookies' om u de beste website ervaring te geven. Als u doorgaat met het gebruik van deze website zonder het wijzigen van uw cookie-instellingen of u klikt op 'Accepteren' hieronder dan bent u akkoord met deze instellingen.

Sluiten