Asynchrone ontwikkeling

‘Hoogbegaafdheid is een asynchrone ontwikkeling waarin geavanceerde cognitieve vaardigheden en verhoogde intensiteit samen zorgen voor innerlijke ervaringen en bewustzijn die kwalitatief verschillen van de norm. Dit neemt toe met een hogere intellectuele capaciteit. Het unieke karakter van hoogbegaafden maakt ze bijzonder kwetsbaar en vereist aanpassingen in ouderschap, onderwijs en begeleiding zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen’ (The Columbus Group, 1991)

Wat is asynchrone ontwikkeling?

Asynchronie, asynchroniteit of asynchrone ontwikkeling is meer regel dan uitzondering bij hoogbegaafden of getalenteerden. Je kunt het dan ook als een kenmerk van hoogbegaafdheid beschouwen. Waar de meeste mensen zich relatief uniform ontwikkelen, zijn hoogbegaafde kinderen of volwassenen asynchroon – niet gelijktijdig lopend – in hun ontwikkeling. Hoe begaafder, hoe groter het verschil kan zijn. Het meest asynchroon lopend in ontwikkeling zijn hoogbegaafden met leerproblemen, gewoonlijk dubbel bijzonder of twice exceptionals (2E) genoemd.

Asynchroon wil zeggen dat er grote verschillen zijn tussen de motorische, cognitieve, sociale en emotionele ontwikkeling van het begaafd kind. Je neemt dan verschillen waar in kalenderleeftijd en de mentale of intellectuele leeftijd van het kind. Zo kan een hoogbegaafd kind de intelligentie van een volwassene hebben met de sociaal-emotionele ontwikkeling van een kind. Even goed kan een creatieve hoogbegaafde volwassene het vermogen of eigenschap hebben om veerkrachtig en kinderlijk te blijven. De grap is dat die ‘kinderlijke’ creativiteit of wel outside the box-denken een kwaliteit en sterkte is die op volwassen leeftijd wordt gewaardeerd en meerwaarde vormt voor persoon en maatschappij. Alleen geldt die verwachting en perceptie ook voor kinderen?

Er wordt vaak gezegd dat hoogbegaafde kinderen of volwassen ‘vele leeftijden tegelijk’ zijn, ze lopen letterlijk niet synchroon. Sommige vaardigheden ontwikkelen zich sneller dan anderen. Stel verwachtingen dat het kind op alle vlakken even ver (vooruit) loopt of moet lopen bij. Dat zou oneerlijk en onterecht zijn en niet passend bij het hoogbegaafde kind.

Schommelen, schommelen, heen en weer

Hoe ziet ‘asynchroniteit’ er uit? Neem Eva, een meisje van 6 jaar oud. Fysiek lijkt ze ook op een 6-jarige, maar we weten: don’t judge a book by its cover. Met haar IQ van 135 heeft ze echter een mentale leeftijd van een 8-jarige. Heeft ze ‘grote mensen’ zorgen over het voortbestaan van de mensheid. Bedenkt ze strategieën om daklozen te helpen. Leest ze oorlogsboeken en weet ze je alles te vertellen over het mummificatie proces. Ze bedenkt de meest prachtige verhalen. Alleen, door haar nog zwakke fijne (schrijf)motoriek krijg ze het – passend bij haar kalenderleeftijd – met geen mogelijkheid op papier.

Sociaal gezien gedijt ze het beste bij oudere kinderen, maar in emotioneel opzicht is ze erg 6 en soms zelfs veel jonger. Ze kan namelijk net als elke andere 6-jarige emotioneel van streek raken. Eva lijkt in bepaalde situaties dus ongelooflijk volwassen en op andere momenten doet ze niet onder voor een 2-jarige. Dan is Moos, haar knuffelkonijn, de enige die haar kan geruststellen na een driftbui. Je merkt ze ‘schommelt’ als het ware in leeftijd en ontwikkeling. Het is goed voor te stellen dat dit voor Eva (‘waarom kan ik niet gewoon normaal zijn’), ouders en omgeving erg verwarrend kan zijn. En dat het – door het sterk bewust zijn – verdriet, onbehagen of frustraties oplevert. Omdat ze inderdaad cognitief vergevorderd is, denkt en praat als een veel ouder kind is het goed te beseffen dat we niet mogen verwachten dat ze ook de emotionele controle van een ouder kind heeft.

Wat als Eva een leerprobleem als dyslexie of dyscalculie heeft? Of extreem hoogbegaafd / hyperhoogbegaafd is? Kun je je voorstellen wat dat met haar zou doen? Met haar zelfbeeld. Met de kans op ‘onderpresteren‘ of onderbediening. Want waar hoor je thuis in een onderwijssysteem ingericht op kalenderleeftijd? En op volwassen leeftijd? Qua studie, werk, communicatie of psychologisch welzijn? Hoe begrepen voel je je?

Asynchroniteit meer dan verschil in ontwikkeling

Asynchroniteit is complex. Want we het namelijk niet alleen over een ongelijke ontwikkeling in leer,-lijf,-leeftijd, het is meer dan dat. Zoals de Columbus groep stelt: het omvat de hooggevoeligheid (intensiteit of overgevoeligheden). Het hebben van een hoger bewustzijn en begrip, vanuit het grote geheel kunnen zien en tot diepere inzichten kunnen komen. Dit leidt weer tot meer emotionele gevoeligheid waar je wel of niet blij mee bent. Het maakt dat je voelt of er iets wel of niet klopt. Of machteloos bij complexe wereldzaken als hongersnood, brand of andere zaken. De intense beleving maakt dat je je anders voelt dan anderen. Vaak huil je sneller of kunt niet zo goed tegen kritiek of tegenslag. Of dat je juist ‘superduper’ enthousiast bent of extreem blij reageert.

Daarnaast is asynchrone ontwikkeling niet statisch maar dynamisch. Het neemt toe met de leeftijd, evenals IQ. Want dezelfde Eva had op 6-jarige leeftijd een IQ van 135 en een mentale leeftijd van 8, maar op 12-jarige leeftijd zal hetzelfde kind mentaal 16 zijn (Gross, 1993).

Normaal om ‘anders’ te zijn

Het is belangrijk om te begrijpen dat een asynchrone ontwikkeling voor de meeste kinderen misschien niet ‘normaal’ is. Echter, het is een volkomen normaal aspect bij hoogbegaafdheid of dubbel bijzonderheid (twice exceptional / 2E).

Je begrijpt dat bij onvoldoende kennis, (h)erkenning en onjuiste begeleiding ten aanzien van hoogbegaafdheid en asynchrone ontwikkeling, er al snel een label of stempel op Eva geplakt kan worden. Natuurlijk kan hoogbegaafdheid gepaard gaan met kenmerken van ADHD, autisme, depressie en/of persoonlijkheidsproblemen. Toch is het risico op een onjuiste diagnose of (medisch) label groter bij hoogbegaafden met grote verschillen in ontwikkeling, intensiteiten en vaardigheden of bij kinderen en jongeren bij wie de hoogbegaafdheid niet of pas laat is ontdekt en/of niet goed is begeleid.

In de praktijk hoor ik kinderen/jongeren regelmatig zeggen dat ze niet ‘anders’ willen zijn. Ik zeg altijd het is normaal om anders te zijn. Je bent juist een fijne en mooie variatie op het ‘normale’. Jíj mag er zijn!

Goed om te weten

We leven in een samenleving waar, helaas, gelijkheid regeert. Als je anders bent, denkt en doet, is de te bewandelende weg niet altijd makkelijk en zonder hindernissen. Lijken je talenten en kwaliteiten als (kinderlijke) creativiteit, veelzijdigheid en kunst van het vooruit denken pas op latere leeftijd te worden gewaardeerd. Uit ervaring kan ik zeggen dat het belangrijk is om niet alleen meer te weten en begrijpen over hoogbegaafdheid en asynchrone ontwikkeling, maar luister en communiceer hier ook met anderen over. In het belang van je kind, luister en pleit vroeg en vaak. Wees niet bang om Rupsje nooitgenoeg, zeur-ouder of zeur-professional genoemd te worden. Begrip en (h)erkenning is de eerste stap.

Leest je 5-jarige kind al oorlogsboeken? Sluit daarbij aan. Ook al worden dit soort boeken pas in hogere groepen aangeboden. Merk je dat je kind er sociaal-emotioneel moeite mee heeft, spreek er samen over. Kan hij of zij als 6-jarige al kan rekenen op groep 7 niveau maar schrijft het nog als een groep 2 kind? Laat het los en laat je kind ‘schommelen’. Sluit aan bij waar je kind op dat moment in zijn of haar ontwikkeling is. Ondersteun het bij eventuele zwakke vaardigheden maar leg niet de nadruk op hetgeen ze nog onvoldoende beheersen. Door hun hooggevoeligheid en sterk bewustzijn kan dit verkeerd opgevat worden, waardoor je onbewust onderpresteren in de hand werkt.

Vaardigheden & passende uitdaging of verrijking

Asynchrone ontwikkeling kan tot uiting komen in de nog zwakke non-cognitieve of executieve vaardigheden van een begaafd kind (o.a. volgehouden aandacht, organisatie, reactie inhibitie en emotieregulatie). Tenminste zo kan het lijken. Het is namelijk niet zo dat hoogbegaafde kinderen deze vaardigheden vanzelf leren, al weten en kunnen voordat ze naar school gaan en het is de vraag of ze deze wel aangeboden krijgen of hebben gekregen. Laten we vooral verwachtingen bijstellen en kansen creëren. Je kunt wel cognitief vooruitlopen maar dat wil niet (juist niet in het kader van asynchrone ontwikkeling) zeggen dat ze alle vaardigheden al bezitten.

Stel je kind krijgt moeilijkere opdrachten als uitdaging. Vaak vereist dat vaardigheden als plannen, organiseren, taakinitiatie of het reguleren van emoties. Enkele verschillende situaties:

Geen ‘one-size fits all’ aanpak maar ‘all in one’ acceptatie

Hoogbegaafdheid is divers, complex en maatwerk. Dé hoogbegaafde of dé twice exceptional is niet te definiëren. Iedereen is anders en uniek. Bij talenten.club werk ik ook niet met een ‘one-site fits all’ aanpak maar draait het om ‘all in one’ acceptatie en bieden van begeleiding. Passende begeleiding, verrijking of uitdaging bieden is essentieel en behoort geen bezigheidstherapie te zijn. Begeleiding is maatwerk en bij juiste, passende complexe opdrachten krijgen hoogbegaafde kinderen pas de káns om (deze vaardigheden) te leren. Het maken van een persoonlijk gericht (leerdoelen onderbouwd) plan, passende uitdaging, veel praten, proces bespreken en (proces)prijzen! Neem hiervoor gerust contact op met mij.

Kijken is zien achter gedrag

Een andere asynchrone valkuil: je kunt te maken hebben met een kind of (jong)volwassene waarbij de executieve functies nog niet goed zijn ontwikkeld of… ze zijn/lijken juist té goed te zijn ontwikkeld. Vergis je niet. Is je reactie inhibitie té goed ontwikkeld dan kan het andere vaardigheden als doelgerichte gedrag en taakinitiatie remmen. Denk maar eens aan een kind die zijn of haar vinger niet opsteekt of begint niet aan je taak. Door je creatieve en verhoogde cognitieve capaciteiten ben je wellicht nog aan het nadenken vanwege de vele creatieve mogelijkheden. Of je bent de vraag aan het ‘overdenken’ waardoor het lang duurt om een vraag te beantwoorden. Dit kan opgevat worden als langzamere verwerkingssnelheid.

Of een introvert, stil of aangepast (hoog)begaafd persoon. Kortom, kijk altijd verder (behoefte)! Het (gedrag) is niet altijd wat het lijkt. Ondersteun je kind, leerling/student of werknemer waar het nog hulp en handvatten nodig heeft. Steeds net boven het niveau, zodat er wrijving plaatsvindt en het zelfstandig leren, leven en werken wordt bevorderd en (‘kinderlijke’) creativiteit en veelzijdigheid tot uiting kan komen.

Het lijkt wellicht een uitdaging om asynchrone kinderen of volwassenen passend onderwijs en werk te bieden. Zeer begrijpelijk. Toch is dit net als voor andere mensen mogelijk. Wees creatief en denk ‘outside the box’. Durf buiten vertrouwde kaders te treden. Los te laten. Juist deze kinderen en studenten hebben baat bij alternatieve onderwijs aanpassingen als versnelling, online leren, thuisonderwijs e.d..

Meer lezen?

Bronnen:

Gross, M.U.M. (1993). Nurturing the talents of exceptionally gifted individuals. In K. Heller, F. Monks, & A. H. Passow (Eds.), The international handbook of research and developmentof giftedness and talent (pp. 473-490). Oxford, England: Pergamon Press.

Silverman, L. (1997). The Construct of Asynchronous Development. Peabody Journal of Education, 72(3/4), 36-58. Retrieved July 17, 2020, from www.jstor.org/stable/1493035

Door deze website te blijven gebruiken, gaat u akkoord met het gebruik van cookies. Meer informatie

De cookie-instellingen op deze website zijn ingesteld op 'toestaan cookies' om u de beste website ervaring te geven. Als u doorgaat met het gebruik van deze website zonder het wijzigen van uw cookie-instellingen of u klikt op 'Accepteren' hieronder dan bent u akkoord met deze instellingen.

Sluiten